Nie ten człowiek w wodzie

— Ta kwota się nie zgadza — powiedział Sebastian do telefonu.

Po drugiej stronie ktoś ciężko oddychał, jakby właśnie wszedł po schodach. W słuchawce trzeszczała linia, a na ekranie laptopa świeciły trzy kolumny przelewów, każda z innym nazwiskiem i tym samym numerem rachunku końcowego. Sebastian powiększył ostatni wiersz. Sto osiemdziesiąt tysięcy złotych. Tytuł: rozliczenie kosztów opieki.

— Pani podpisała umowę? — zapytał.

— Nie pamiętam.

— To nic. Proszę jej teraz nie szukać. I nie dzwonić do tej kancelarii, dopóki nie oddzwonię.

Kobieta przytaknęła cicho. Sebastian zapisał jej nazwisko na odwrocie paragonu za kawę i spojrzał na godzinę. Spóźniał się. Zamknął laptop, wsunął do torby wydrukowane zestawienia i ruszył na dół, uważając, żeby nie zahaczyć teczką o poręcz. Na parkingu pachniało mokrym betonem i spalinami. Niebo nad Pułtuskiem miało kolor starej miedzi.

Oskar miał oddać samochód przed szóstą. Pożyczył go rano, bo jego własne auto stało u mechanika, a po południu chciał wyskoczyć na ryby. Wziął też kurtkę Sebastiana — granatową, nieprzemakalną, z urwanym suwakiem w kieszeni. Sebastian pamiętał, że powiedział mu, żeby nie ciągnął jej po błocie. Oskar zaśmiał się wtedy, że błoto nie ma zwyczaju wystawiać rachunków.

Teraz Sebastian jechał drogą między polami, z uchylonym oknem i wyłączonym radiem. W kabinie zostało trochę zapachu kawy, trochę kurzu z teczki. Na poboczu leżały gałęzie po ostatnim wietrze. Dalej ziemia opadała ku torfiance, czarnej i nieruchomej, przeciętej wąskim pasem trzcin. Żółtozielone niebo wisiało nisko nad wodą; wyglądało, jakby ktoś rozlał na nim światło z ulicznej lampy.

Sebastian zwolnił. Przy drodze gruntowej stał jego samochód.

Z daleka widział tylko krzywo otwarte drzwi kierowcy i błotnik wgnieciony nad kołem. Gdy podjechał bliżej, dostrzegł pęknięty klosz lampy, czarną smugę na lakierze i świeże bruzdy w piachu. Auto stało ukośnie, przednim kołem niemal na skraju skarpy. Silnik był wyłączony. Wokół nie było nikogo.

Zatrzymał się kilka metrów dalej. Przez chwilę siedział z dłońmi na kierownicy. Potem wysiadł i poczuł, jak wilgotne powietrze wchodzi pod kołnierz koszuli. Z torfianki dochodził zapach mułu, gnijących roślin i czegoś słodkawego, co przypominało wodę stojącą zbyt długo w wiadrze.

— Oskar?

Nie odpowiedziała mu nawet trzcinowa ptaszyna, która poderwała się gdzieś po drugiej stronie. Zrobił kilka kroków, omijając rozsypane szkło. Na skarpie, tam gdzie ziemia była rozorana, widać było głębokie ślady opon. Jeden ciągnął się aż do brzegu.

Ciało leżało częściowo w wodzie, twarzą w dół. Jedna noga tkwiła między korzeniami. Granatowa kurtka napęczniała od wilgoci, rękaw unosił się i opadał przy każdym drobnym ruchu wody. Sebastian zatrzymał się tak gwałtownie, że pięta ześlizgnęła mu się po mokrej glinie.

Nie podszedł bliżej. Nie dotknął niczego.

Wyciągnął telefon. Musiał dwa razy wpisać PIN, bo palec ślizgał mu się po ekranie.

— 112, w czym mogę pomóc?

— Jestem przy torfiance pod Pułtuskiem. Znalazłem samochód i człowieka w wodzie. Nie wiem, czy żyje.

Dyspozytorka zadawała pytania krótkie, równo odmierzone. Sebastian podał drogę, opisał auto, powiedział, że nie ruszał ciała. Kiedy skończył, został z telefonem przy uchu i patrzył na nieruchomą dłoń wystającą spod rękawa. Na kostkach miała brud, pod paznokciem ciemną kreskę.

— Proszę się odsunąć i zaczekać na patrol — powiedziała dyspozytorka.

Odsunął się. Stanął przy swoim samochodzie, ale nie wsiadł. W drzwiach Oskarowego auta wisiała smycz z kluczem do garażu. Na siedzeniu pasażera leżała reklamówka z mokrym ręcznikiem i pudełkiem po przynęcie. Zwykłe rzeczy, zostawione w miejscu, do którego nie powinny już należeć.

Radiowóz przyjechał bez syreny. Wysiadła z niego policjantka w ciemnej kurtce i młody funkcjonariusz, który natychmiast rozejrzał się po drodze, jakby oczekiwał, że ktoś wyjdzie zza drzew. Policjantka przedstawiła się jako Ewelina Skowrońska. Miała włosy spięte ciasno na karku i twarz człowieka, który od rana nie zdążył usiąść.

— Znał pan zmarłego?

— To Oskar Lewandowski. Pracujemy razem.

— Samochód pański?

Sebastian skinął głową. Skowrońska obejrzała uszkodzony błotnik, potem ślady na poboczu. Nie dotykała karoserii, tylko pochylała się nad nią, pilnując, żeby nie wejść w piach przy kole.

— Świeże — powiedziała. — Mógł stracić panowanie. Zjechać, próbować wyjść z auta.

Nie brzmiało to jak wniosek. Raczej jak możliwość, którą należało na razie zostawić na stole.

Sebastian spojrzał na bruzdy prowadzące do wody. Jedna była głęboka, druga urywała się przy rozjeżdżonej kępie trawy. Nie umiał powiedzieć, co z nich wynikało. Umiał natomiast zauważyć, że samochód nie stał tak, jak stawia się samochód po spokojnym powrocie z ryb.

Telefon zawibrował w jego dłoni. Na ekranie pojawiło się nazwisko Lucyny Nowickiej. Szefowa punktu bezpłatnej pomocy prawnej skierowała do niego kilku seniorów, których mieszkania przejęto na podstawie umów, których nie rozumieli. Dzwoniła zwykle w sprawie dokumentów, nigdy po godzinach.

Sebastian odebrał.

— Lucyna.

— Dostałam wiadomość, że coś się stało. Oskar nie żyje?

Przez sekundę patrzył na policjantkę rozmawiającą z technikiem przy radiowozie.

— Tak — powiedział. — Znaleźliśmy go przy torfiance.

Po drugiej stronie zapadła krótka cisza. W tle odezwał się dzwonek telefonu, potem ktoś zamknął drzwi.

— Przy samochodzie, który pożyczył od ciebie?

Sebastian spojrzał na uszkodzony błotnik. Nie przypomniał sobie, żeby mówił Lucynie o samochodzie. Ale Oskar mógł jej powiedzieć. Widywali się przy sprawach klientów, wymieniali informacje, czasem wspólnie jeździli po dokumenty.

— Tak — odparł. — Moim.

— Boże. — Lucyna mówiła ciszej. — Sebastian, gdzie jesteś?

— Przy drodze na torfiankę. Policja już jest.

— Zostań tam. Nie odjeżdżaj, dobrze?

Powiedziała to szybko, tonem, którym zwykle uspokajała ludzi w kryzysie. Sebastian przyjął to jak troskę. Rozłączył się i schował telefon.

Skowrońska wróciła od brzegu. Technik rozkładał taśmę, a drugi policjant fotografował położenie auta. Z wody wyciągnięto już linę, lecz ciała jeszcze nie ruszano. Wiatr przesunął po torfiance cienką warstwę drobnych fal. Kurtka Oskara przykleiła się do jego pleców. Na prawym ramieniu, tuż pod szwem, widniała świeża, jasna smuga.

Policjantka pochyliła się nad nią, nie dotykając materiału.

— To nie jest błoto — powiedziała.

Technik podszedł z lampą. W świetle smuga zalśniła mokrym, czerwonym połyskiem. Lakier. Nie pasował do samochodu Sebastiana. Skowrońska wyprostowała się i spojrzała na rozorany brzeg, potem na drogę, którą Sebastian przyjechał.

Ktoś uderzył Oskara obcym samochodem i zepchnął go z drogi do wody.

Skowrońska nie powiedziała tego głośno. Wystarczyło, że spojrzała na Sebastiana, a potem na smużkę lakieru pod lampą technika. Młody policjant odsunął go jeszcze dalej od taśmy. Sebastian posłuchał. Dopiero wtedy zauważył, że ma błoto na mankiecie i nie pamięta, kiedy przykucnął przy skarpie.

Pytali go osobno, najpierw na poboczu, później w radiowozie. Oskar pożyczył samochód rano. Chciał pojechać na ryby. Kurtkę wziął przez przypadek, bo wisiała przy drzwiach. Sebastian nie widział go od południa. Nie, nie słyszał kłótni. Nie, Oskar nie wspominał, że ktoś za nim jeździ.

— A pan dlaczego tu przyjechał? — spytała Skowrońska.

Sebastian podał jej telefon. W wiadomościach, wysłanych jeszcze przed południem, napisał Oskarowi, że po pracy pojedzie nad torfiankę obejrzeć działkę wymienioną w aktach jednej z klientek. Oskar odpowiedział: „Zostaw, ja dziś biorę auto. Oddam przed szóstą”. Dalej były dwa krótkie żarty o rybach i zdjęcie paragonu ze stacji. Żadnej groźby, żadnego nazwiska.

Skowrońska przeczytała wszystko do końca i oddała telefon.

— Dobrze, że pan tego nie kasował.

Sebastian pomyślał o zestawieniach w torbie. Papier miał teraz większe znaczenie niż rano. Zanim pozwolili mu odjechać, poprosił o protokół i numer sprawy. Dostał informację, że będą później. Na razie miał nie wracać na miejsce i nie kontaktować się z nikim, kto mógł mieć związek ze śmiercią Oskara. Nie dostał odpowiedzi, czy „kimś” była również Lucyna.

---

Gradobicie przyszło przed północą. Najpierw stukało w dach jak garść żwiru, potem waliło tak gęsto, że woda przestała spływać z rynien. Rano boczne drogi były zasypane lodowymi grudkami i połamanymi gałęziami. Jedną zamknięto po tym, jak pod naporem wiatru przewróciło się drzewo. Sebastian siedział w biurze, słuchał szurania łopat na chodniku i skanował dokumenty, które miał przekazać prokuratorowi następnego ranka.

Nie pracował już na głównym komputerze. Każdy plik zapisywał na dwóch nośnikach. Jeden włożył do koperty i zaniósł do skrytki w banku, drugi trzymał przy sobie. Drukarka zacinała papier na stronach z historią przelewów. Rozbierał podajnik paznokciem, ostrożnie, żeby nie porwać tabeli. W kolumnie końcowych nabywców powtarzały się te same dwa adresy i ten sam rachunek, który znalazł poprzedniego dnia.

Skowrońska zadzwoniła po południu. Sprawdzała uszkodzenia samochodów w warsztatach i na parkingach. Przy torfiance znalazła odpryski czerwonego lakieru, ale potrzebowała numeru auta. Jedyna utwardzona droga wyjazdowa prowadziła obok stacji paliw. Kamera nad wjazdem działała, lecz obraz zasłaniał kawałek reklamy, a nagranie z tamtej nocy miało zostać nadpisane przed końcem tygodnia. Policjantka pojechała tam osobiście z technikiem. Właściciel stacji początkowo nie chciał wydać zapisu bez pisma. Potem, kiedy usłyszał o zabójstwie, odblokował rejestrator, ale plik otwierał się na starym komputerze tylko z prędkością kilku klatek na sekundę.

— Widać przód — powiedziała Skowrońska. — Tablica raz jest, raz jej nie ma. Będziemy to składać.

Sebastian tymczasem znalazł Ryszarda Bielskiego, właściciela firmy Rzetelny Dom. Firma skupowała mieszkania seniorów za kwoty dalekie od ich wartości, a potem odsprzedawała je z zyskiem. Bielski wiedział o audycie. Dwa tygodnie wcześniej wysłał Sebastianowi wezwanie do zaprzestania „rozpowszechniania nieprawdziwych i szkodliwych informacji”, a podczas rozmowy telefonicznej zagroził pozwem.

— Powiedział, że wie, co pan zbiera — relacjonowała Skowrońska. — Nie zaprzeczał, że znał Oskara. Ale na razie nie mamy nic, co łączyłoby go z torfianką.

Bielski miał alibi na wieczór, potwierdzone przez dwóch pracowników. Nie było mocne, ale wystarczyło, żeby przestać traktować go jak rozwiązanie. Sebastian wpisał jego nazwisko na marginesie wydruku i nie skreślił.

Lucyna przyjechała do biura po zmroku, z mokrymi butami i papierową torbą z jedzeniem. Powiedziała, że obdzwoni poszkodowanych, sprawdzi, kto może zeznawać, i pomoże mu uporządkować dokumenty. Nie pytała, czy Sebastian jadł. Postawiła kanapki obok skanera, po czym spojrzała na listę nazwisk.

— Tylko nie przekazuj tego jutro — powiedziała. — Policja nie wie jeszcze, kto zabił Oskara. Jeśli te papiery wyjdą teraz, zrobi się bałagan. Ktoś zacznie dzwonić do ludzi, ktoś spłoszy świadków.

— Prokurator ma umówione spotkanie.

— Przełóż je. Dzień, dwa. Nie zaszkodzi.

Sebastian odwrócił kartkę. Na odwrocie miał zapisane trzy numery spraw, których wcześniej nie łączył. Część mieszkań przechodziła przez niewielką spółkę o nazwie Mazowieckie Inwestycje Lokalowe. W aktach występowała jako późniejszy nabywca, więc nie sprawdzał jej udziałowców. Szukał stron umów, pełnomocników, osób podpisujących dokumenty. Dopiero teraz zobaczył, że spółka pojawiała się zawsze po przejęciu mieszkania, krótko przed dalszą sprzedażą.

Lucyna pochyliła się nad papierami.

— Tę firmę kojarzę — powiedziała. — Mogę ustalić, kto za nią stoi.

Sebastian zasłonił listę dłonią, nie całkiem świadomie.

— Zostaw. Najpierw sprawdzę rejestr.

Uśmiechnęła się krótko, jakby uznała to za rozsądne. Kiedy wychodziła, jeszcze raz przypomniała, żeby nie jechał rano do prokuratury, dopóki policja nie wyjaśni śmierci Oskara. Sebastian zamknął za nią drzwi i przez chwilę słuchał jej kroków na klatce schodowej. Potem wrócił do dokumentów.

Nazajutrz, niewyspany i z posklejanymi od kawy ustami, odebrał telefon od Skowrońskiej. Udało im się odczytać numer z nagrania. Samochód miał uszkodzony przód i pasował do śladów zebranych na drodze. Właścicielem był Gabriel Krawiec, człowiek wcześniej notowany za pobicie i jazdę po alkoholu. Zatrzymali go pod warsztatem, gdzie próbował wymienić reflektor. W bagażniku znaleźli resztki czerwonego lakieru i brudne ubranie.

— Mamy go — powiedziała Skowrońska. — Przesłuchują.

Sebastian położył telefon obok wydruku z nazwą Rzetelnego Domu. Wszystko wskazywało na prosty układ: Bielski dowiedział się o audycie, uznał Oskara za przeszkodę albo pomylił go z nim, a Krawiec zrobił resztę. Kawałki pasowały. Nie wszystkie, ale wystarczająco, żeby pierwszy raz od śmierci Oskara poczuć, że coś się domyka.

Teczka czekała przy drzwiach. Za godzinę miał być u prokuratora. Sebastian wziął ją pod pachę i zamknął biuro, nie wiedząc jeszcze, że człowiek zatrzymany pod warsztatem nie był tym, którego mieli zabić.

Na schodach zadzwoniła Skowrońska.

— Krawiec mówi — powiedziała bez wstępu. — Nie wszystko, ale wystarczająco. Miał czekać na mężczyznę, który o wskazanej godzinie przyjedzie nad torfiankę pańskim samochodem. Dostał opis auta i pieniądze. Uderzył od tyłu, zepchnął go do wody. Nie sprawdzał twarzy. Twierdzi, że dopiero po zatrzymaniu dowiedział się, kogo zabił.

Sebastian stanął przy wyjściu. Na wycieraczce została szara breja po nocnym gradzie. Przez szybę widział własne odbicie i teczkę przyciśniętą do boku.

— Kto mu zapłacił?

— Nie podaje nazwiska. Na razie.

Wyszedł na ulicę. Śnieg zalegał wzdłuż krawężnika, poprzecinany czarną wodą i śladami opon. Sebastian ruszył do samochodu, ale nie otworzył drzwi. Wróciło do niego zdanie Lucyny wypowiedziane przy torfiance: „Przy samochodzie, który pożyczył od ciebie?”. Wtedy uznał, że Oskar jej powiedział. Teraz wiedział, że sam nie zdążył jej tego powiedzieć. Powiedział tylko, że Oskar nie żyje i gdzie go znaleźli.

Zadzwonił do Skowrońskiej.

— Kiedy miałem być nad wodą? — spytał.

— Krawiec podał godzinę, ale chcemy ją sprawdzić. Dlaczego pan pyta?

Sebastian nie odpowiedział od razu. Otworzył samochód i usiadł za kierownicą. W wiadomościach z Oskarem nie było nic niezwykłego: po pracy miał obejrzeć działkę z akt, Oskar brał auto i oddawał przed szóstą. Ale wiadomość wysłał po rozmowie z Lucyną. Rano rozmawiali o sprawach klientów i o tym, że musi zajrzeć na miejsce, zanim odda materiały prokuratorowi. Potem zmienił kolejność swoich zajęć, przesunął wyjazd na popołudnie i podał Oskarowi godzinę odbioru auta. Lucyna znała pierwotny plan. Oskar znał późniejszy.

Na torfiankę pojechał nie ten człowiek, którego wskazano Krawcowi. Pojechał Oskar, w jego kurtce i jego samochodzie. A gdy Sebastian znalazł ciało, Lucyna znała już szczegół, którego nie powinien jej był przekazać.

— Ona wiedziała — powiedział.

Po drugiej stronie zapadła cisza, krótka i robocza.

— Niech pan jedzie do prokuratury — odparła Skowrońska. — Nie sam. Będziemy tam.

W rejestrze spółek znalazł to, czego poprzedniego wieczoru nie szukał: nie nazwisko pełnomocnika, lecz osobę, która czerpała korzyści. Mazowieckie Inwestycje Lokalowe miały siedzibę w wirtualnym biurze w Warszawie i zarząd złożony z ludzi, którzy pojawiali się także w innych spółkach. W Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych widniała Lucyna Nowicka. Jej nazwisko było również na umowach z pośrednikiem, który kierował seniorów do kancelarii Rzetelnego Domu. W aktach, które Sebastian sam porządkował, te dokumenty leżały osobno: zgody na reprezentację, rachunki za „doradztwo”, późniejsze sprzedaże mieszkań. Dopiero zestawienie dat i przelewów pokazywało, że pomoc zaczynała się na długo przed podpisaniem umowy, a pieniądze kończyły się na rachunku spółki Lucyny.

Oddzwoniła, gdy był już na obwodnicy. Mówiła spokojnie. Zapytała, czy jedzie do prokuratury i czy naprawdę zamierza przekazać dokumenty w całości. Powiedziała, że po śmierci Oskara sprawa może zostać wykorzystana przez ludzi Bielskiego, że trzeba najpierw oddzielić błędy od przestępstw. Potem dodała, że może podjechać i wszystko z nim przejrzeć.

— Nie trzeba — powiedział.

— Sebastian, proszę. Nie rób tego dzisiaj. Daj mi godzinę.

Zamilkł. Z głośnika dobiegł szum jej oddechu, ten sam co podczas pierwszego telefonu. Zrozumiał, że nie prosi go o czas dla pokrzywdzonych. Potrzebowała czasu, żeby zdążyć przed dokumentami.

Przy prokuraturze czekała Skowrońska z drugim funkcjonariuszem. Nie zabrała mu teczki. Poprosiła tylko, by niczego nie otwierał i nie dzwonił do Lucyny. Złożył dokumenty w kancelarii podawczej, dostał potwierdzenie na kopii, a potem usiadł na korytarzu. Z automatu do kawy kapała woda na plastikową tackę. W środku pachniało mokrymi płaszczami i środkiem do mycia podłóg.

Policja sprawdzała zeznania Krawca. Zabezpieczony przy nim telefon miał połączenia z numerem na kartę, kupioną przez osobę powiązaną z biurem Lucyny. Dane stacji bazowych potwierdzały, że rozmowy odbywały się w okolicach jej miejsca pracy. Krawiec opisał kopertę z gotówką i podał dzień oraz punkt przekazania. Zapis z kamery parkingowej pokazywał samochód używany przez pośrednika Lucyny; wypłata gotówki z firmowego rachunku zgadzała się co do kwoty i czasu. To nie był jeszcze cały łańcuch dowodów. Wystarczał, żeby prokurator wydał polecenie zatrzymania i zabezpieczenia dokumentów.

Lucyna przyszła sama, przed południem. Przeszła przez drzwi z teczką pod pachą i zdjęła rękawiczki. Kiedy zobaczyła Sebastiana, zatrzymała się na moment, po czym ruszyła w jego stronę.

— Dobrze, że jesteś — powiedziała. — Możemy jeszcze to wyjaśnić.

Skowrońska wyszła z korytarza. Podeszła bez pośpiechu i poprosiła Lucynę, by poszła z nią. Lucyna spojrzała na Sebastiana, jakby czekała, że zaprzeczy, że źle ją zrozumieli, że powie coś, co odsunie tę chwilę o kilka minut.

Nie powiedział nic.

Funkcjonariusz wyjął kajdanki. Metal szczęknął cicho. Lucyna nie szarpała się. Zapytała tylko, czy może zadzwonić do prawnika. Skowrońska odpowiedziała, że tak, kiedy dojadą do jednostki. Teczka, którą przyniosła, została na krześle. Nikt jej nie otworzył bez protokołu.

Krawiec został tymczasowo aresztowany. W protokole opisał samochód, godzinę i polecenie, by nie zostawiać świadka. Nie umiał powiedzieć, czy Oskar krzyczał. Pamiętał tylko uderzenie, światła hamowania i czerwoną smugę na własnym zderzaku. Uciekł przed gradem. Gdy wrócił do warsztatu, samochód miał pęknięty reflektor, a na ubraniu zaschnięte błoto. Nie sprawdził, kogo wciągnął do wody. Nie zadał sobie trudu, żeby się tego dowiedzieć.

Oskar nie był wspólnikiem Lucyny ani świadkiem, którego trzeba było uciszyć. Znalazł się w niewłaściwym samochodzie o niewłaściwej porze. Sebastian długo nie potrafił przypomnieć sobie niczego z ostatnich chwil przy torfiance poza ręką wystającą spod mokrego rękawa. Dopiero potem wrócił mu obraz jasnej smugi lakieru pod szwem kurtki.

Dokumenty trafiły do prokuratury, ale mieszkania nie wróciły do właścicieli od razu. Część umów była podpisana, część pieniędzy dawno przeszła przez kolejne rachunki. Starsi ludzie zeznawali w małych pokojach, z dowodami osobistymi przygotowanymi na stole i rachunkami za leki w kieszeniach. Sebastian siedział przy nich, kiedy pytano o podpisy, pełnomocnictwa i gotówkę, której nie pamiętali.

---

Wiosną nad torfianką woda opadła. Z brzegu zniknęła taśma, zostały koleiny wypełnione deszczem i zdeptana trawa. Sebastian pojechał tam raz, sam. Nie wysiadł. Na miejscu, gdzie stał jego samochód, odrastały cienkie źdźbła. Zgasił silnik, wyjął kluczyk i przez chwilę siedział w ciszy.

Potem wrócił do miasta. W teczce miał kopię dokumentów, a w telefonie numer do kolejnej starszej kobiety, która nie pamiętała, czy podpisała umowę.