Zanim padły strzały

Aleksander Głowacki docisnął końcówkę miernika do zacisku i poczekał, aż cyferki przestaną skakać. Wiatr szarpał połami kurtki, wciskał wilgoć pod kołnierz i niósł znad rzeki zapach mułu. Na ekranie pojawił się prawidłowy odczyt. Aleksander zapisał go w służbowym telefonie, starł kciukiem parę z okularów ochronnych i spojrzał na zegarek.

Dziewiętnasta trzy. Jeszcze kontrola rozdzielni, zamknięcie protokołu i można było wracać. W domu pewnie zdążyłby podgrzać zupę, zanim jego żona położy córkę. Nie zadzwonił do niej. O tej porze i tak zapyta, czy jedzie.

Stacja stała na skraju miasta, za magazynami i placem, na którym firma drogowa składowała kruszywo. Dalej biegł wał, czarna kreska nad Wisłą. Z ulicy nie było widać nic poza ogrodzeniem i szarą bryłą budynku. Wewnątrz buczały transformatory; dźwięk przenikał przez beton, równy i niski, jak źle ustawiona lodówka. Aleksander znał go na tyle dobrze, że po kilku minutach przestawał słyszeć.

Przy furtce zatrzymał się, żeby sprawdzić zamek. Żwir za ogrodzeniem był rozjeżdżony, na poboczu stała ciemna skoda. Nie należała do pogotowia energetycznego. Aleksander rozpoznał ją po wgnieceniu nad tylnym kołem. Lech Janowski, właściciel firmy transportowej z drugiej strony miasta, miał taką samą. Czasem widywał go na stacji paliw, zawsze w pośpiechu, zawsze z telefonem przy uchu.

Przez przednią szybę zobaczył mężczyznę pochylonego nad kierownicą. Czoło niemal dotykało wieńca, ramiona miał opuszczone. Wyglądał, jakby zasnął albo źle się poczuł. Aleksander przystanął na sekundę. Potem odwrócił wzrok. Nie jego sprawa, dopóki tamten nie blokował bramy.

Zamknął furtkę i wrócił do rozdzielni. W środku pachniało kurzem, rozgrzaną izolacją i mokrym betonem. Sprawdził wskazania, przeszedł do szafy sterowniczej, przyłożył latarkę do oznaczeń. Z zewnątrz dobiegł go odległy szum opon. Nie zwrócił na niego uwagi; droga dojazdowa prowadziła także do składu kruszywa.

O dziewiętnastej dwanaście usłyszał drugi samochód. Potem trzask zamykanych drzwi. Przez wąskie okno w korytarzu mignęły reflektory, zgasły i znów się zapaliły, kiedy auto obróciło na żwirze. Aleksander wyprostował się. W takich miejscach ludzie czasem zawracali, bo nawigacja prowadziła ich pod zakład zamiast na most.

Pierwszy strzał nie zabrzmiał jak w filmie. Był krótki i suchy, jak uderzenie młotkiem w pustą beczkę. Po nim padły drugi i trzeci, już szybsze. Aleksander rzucił się na podłogę, zahaczając kolanem o metalową szafkę. Przez moment słyszał tylko własny oddech i buczenie transformatora. Potem rozległ się kolejny huk, a z zewnątrz odpowiedział mu pisk opon.

Wsunął się za murowaną ścianę, tam, gdzie korytarz załamywał się przed wejściem do głównej hali. Wyciągnął telefon. Palec ześlizgnął mu się z ekranu za pierwszym razem.

— Numer alarmowy sto dwanaście. Co się stało?

— Strzały. Stacja transformatorowa przy wale, za placem kruszywa. Jestem pracownikiem, jestem w budynku.

— Czy widzi pan osoby ranne?

Aleksander zerknął w stronę okna. Widział tylko kawałek ogrodzenia i odbite w szybie światło. Nie zamierzał wychodzić, żeby sprawdzić.

— Nie. Słyszałem strzały. Kilka osób, chyba samochody.

Dyspozytorka kazała mu zostać w ukryciu i nie podchodzić do napastników. Pytała, czy ma pewność, że drzwi są zamknięte. Odpowiadał krótko. W tle buczała stacja, a z telefonu dobiegał spokojny głos, który brzmiał nieprzyzwoicie zwyczajnie.

Połączenie trwało osiem minut. W tym czasie raz usłyszał silnik oddalający się w stronę wału. Raz kroki na żwirze, szybkie, nierówne, urwane przy ogrodzeniu. Nie sprawdzał, do kogo należały. Kiedy dyspozytorka powiedziała, że patrol jest w drodze, Aleksander dopiero zauważył, że ma zaciśnięte zęby. Rozluźnił je i poczuł metaliczny smak krwi; przygryzł policzek.

Radiowóz pojawił się od strony miasta, bez sygnałów, z niebieskimi światłami włączonymi dopiero przy bramie. Aleksander usłyszał polecenia, trzask krótkofalówki, szuranie butów po żwirze. Ktoś zawołał, żeby wyszedł powoli i pokazał ręce. Wykonał wszystko dokładnie, bo nagle nie ufał własnym ruchom.

Dwóch policjantów trzymało go przy ścianie budynku, dopóki kolejni nie weszli na plac. Jeden z nich miał kamizelkę niedopiętą przy szyi. Drugi obchodził auta, oświetlając wnętrza latarką. Przy skodzie ukląkł, potem wstał i pokręcił głową.

— Zna go pan? — zapytał policjant, który spisywał jego dane.

Aleksander patrzył na ciemną szybę. Pod światłem latarek twarz Janowskiego była biała i nieruchoma. Głowa wciąż opierała się na kierownicy.

— Lech Janowski. Widziałem go z daleka. Przyjechałem, zanim zaczęło się strzelanie.

Policjant podniósł wzrok znad notesu.

— Jest pan pewien, że wtedy już tu był?

— Samochód stał przy ogrodzeniu. Zobaczyłem go, jak szedłem do stacji.

Nie dodał, że człowiek za szybą nawet nie drgnął. Nie dlatego, że chciał coś ukryć. Po prostu widział go przez moment, z kilkunastu metrów, i nie przyszło mu do głowy, że ten szczegół będzie ważniejszy niż strzały.

Na drogę wjechał kolejny samochód. Kobieta wysiadła, zanim zdążył całkiem zahamować. Miała rozpięty płaszcz i włosy przyklejone do policzka. Policjant zatrzymał ją przy bramie; mówiła szybko, urywanymi zdaniami.

— Sandra Jaworska, pracuję u Lecha. Usłyszałam strzały z dojazdówki. Jechałam za nimi. To byli ludzie Kosińskiego, jestem pewna. Patryka Kosińskiego.

Jeden z funkcjonariuszy kazał jej odsunąć się od ogrodzenia. Sandra spojrzała w stronę skody i zasłoniła usta dłonią. Aleksander stał pod ścianą stacji, z zimnem wchodzącym przez mokre rękawy, i patrzył, jak policjant zapisuje jej nazwisko. Za jego plecami transformator pracował bez przerwy. Przed nim obcy ludzie zaczynali układać wydarzenia w porządek, którego sam nie potrafił jeszcze rozpoznać.

Policjant skończył zapisywać nazwisko Sandry i poprosił Aleksandra, żeby nie odchodził od budynku. Na plac wjechała karetka, potem druga. Ratownicy wysiedli z torbami i noszami; jeden od razu pobiegł w stronę wału. Drugi ukląkł przy mężczyźnie leżącym za ciemnym dostawczakiem. Aleksander słyszał komendy, krótkie i rzeczowe, ale nie widział, co robią. Widział za to Sandrę. Stała przy radiowozie z rękami opuszczonymi wzdłuż ciała. Nie płakała. Jej płaszcz rozchylał się na wietrze, a mokre włosy przyklejały do policzka.

— Muszę ustalić kolejność przyjazdu — powiedział policjant, który wcześniej spisywał jego dane. — Proszę mi pokazać, skąd pan widział bramę.

Aleksander zaprowadził go do wąskiego okna w korytarzu. Zatrzymał się przed nim, zanim zdążył spojrzeć na żwir. W pamięci miał tamten pierwszy widok: skoda pod ogrodzeniem, wgniecenie nad tylnym kołem, Lech pochylony nad kierownicą. Nie jak ktoś, kto czeka. Jak ktoś, komu zabrakło siły.

— Najpierw stała skoda — powiedział. — Zobaczyłem ją, zanim wszedłem do środka. Potem pracowałem. Później słyszałem samochód, a przez okno widziałem reflektory. Auto zawracało. Nie umiem powiedzieć, które to było.

— Godzina?

Aleksander wyjął służbowy telefon. Ekran miał pęknięty róg, bateria pokazywała trzydzieści jeden procent. Otworzył wpis z pomiaru. Dziewiętnasta trzy, zapis automatyczny, lokalizacja stacji. Potem przesunął palcem do historii połączeń alarmowych. Zgłoszenie rozpoczęło się o 19:14.

— To mam na pewno. Skodę widziałem chwilę wcześniej.

Policjant zanotował godzinę, nie komentując jej. Zapytał jeszcze o dźwięki, liczbę huków, kierunek, w którym odjechał samochód. Aleksander odpowiadał, jak potrafił. Kiedy próbował wrócić do tego, co widział przez przednią szybę, funkcjonariusz przerwał mu pytaniem o kolor drugiego auta. Wszystko trzeba było ułożyć w rubryki, zanim dało się powiedzieć, co z tego wynika.

Przy dostawczaku ratownik uniósł głowę i spojrzał na policjanta. Po chwili przykrył mężczyznę folią. Ten drugi, z przestrzelonym bokiem, był przytomny. Leżał na noszach, z rękami przypiętymi pasami, i mówił coś do funkcjonariusza pochylonego nad nim. Głos miał słaby, ale na tyle wyraźny, że wiatr przynosił pojedyncze słowa: Lech, ostrzeżenie, Kosiński.

Sandra odwróciła się w ich stronę.

— Mówiłam — rzuciła. — To ludzie Patryka.

Policjant przy noszach nie odpowiedział. Ratownik zapytał rannego, czy rozumie, gdzie jest. Tamten skinął głową i znów zaczął mówić. Przyjechał z ludźmi Lecha. Dostali informację, że Patryk szykuje zasadzkę. Kiedy zobaczyli uzbrojonych mężczyzn na placu, obie strony zaczęły strzelać. Kto pierwszy — nie wiedział albo nie chciał powiedzieć. Wtedy ratownik zacisnął opatrunek, a policjant kazał mu przestać i oszczędzać siły.

O dziewiętnastej czterdzieści kilka minut funkcjonariusz wrócił od strony wału. Miał błoto na kolanie i mokrą rękawiczkę wciśniętą do kieszeni.

— Znaleźliśmy Kosińskiego pod przepustem — powiedział drugiemu policjantowi. — Żyje. Jest przytomny.

Sandrze uciekł oddech, ledwie słyszalnie. Potem znów patrzyła przed siebie.

Patryk przyjechał karetką po kilkunastu minutach. Aleksander nie widział go dobrze, tylko szerokie barki i twarz szarą od zimna albo utraty krwi. Zanim ratownicy zamknęli drzwi, jeden z policjantów podsunął mu telefon. Patryk odblokował ekran i wskazał wiadomość.

— Od Lecha. Spotkanie, dziewiętnasta dwadzieścia. Wysłana o dziewiętnastej siedem — powiedział funkcjonariusz, gdy wrócił do budynku.

Aleksander poczuł, jak coś zaciska mu się pod mostkiem. Dziewiętnasta siedem. Cztery minuty po tym, jak widział Lecha osuniętego nad kierownicą.

— Widziałem go wcześniej — powiedział. — Zanim wszedłem do stacji. Nie ruszał się.

Policjant przyjrzał mu się uważnie, jakby dopiero teraz usłyszał te słowa.

— Może był ranny — odezwała się Sandra. — Po strzelaninie wszystko mogło się stać. A wiadomość mógł wysłać ktoś z jego ludzi. Mieli dostęp do telefonu.

Nie zabrzmiało to jak obrona. Raczej jak podanie najprostszej wersji, zanim ktoś zdążył znaleźć inną. Aleksander spojrzał na nią, ale zaraz odwrócił wzrok. Nie miał dowodu. Kilkanaście metrów, szyba, zmrok i krótka chwila. Mógł widzieć człowieka, który oddychał płytko. Mógł widzieć ciało.

Patryk zdążył jeszcze powiedzieć, że przyszedł po dokumenty obciążające wspólników. Kiedy zobaczył ludzi z bronią, uznał, że Lech go wystawił; jego ochroniarze pierwsi sięgnęli po pistolety. Policjant zanotował to bez komentarza. Przed chwilą miał dwóch ludzi strzelających do siebie. Teraz miał wiadomość wysłaną z telefonu martwego człowieka, zanim padły pierwsze strzały.

Aleksander spróbował dopowiedzieć, że skoda stała nieruchomo, zanim pojawił się drugi samochód. Że nie widział, żeby Lech wysiadał ani żeby poruszył głową. Funkcjonariusz słuchał, ale po chwili ktoś zawołał go do radiowozu. Na miejscu wciąż zabezpieczano łuski, przesuwano ludzi, pilnowano wejścia. Pytanie o to, kto miał klucze do skody, pojawiło się dopiero później.

— Kto oprócz Janowskiego korzystał z samochodu? — zapytał policjant Sandrę.

— Kierowcy. Mechanik. Ja czasem przekładałam rzeczy, kiedy jechał innym autem.

Powiedziała to bez zawahania. Policjant zapytał, gdzie leżał zapasowy klucz i kto miał dostęp do telefonu służbowego. Sandra wskazała firmę, ludzi, szafkę w biurze. Lista zrobiła się dłuższa niż odpowiedź. Aleksander widział, jak funkcjonariusz zapisuje kolejne nazwiska; nie spojrzała na niego ani razu.

O dwudziestej dwadzieścia ktoś przy radiowozie powiedział Sandrze, że Patryk przeżył i może już zeznawać. Kobieta zapięła płaszcz, odsunęła się od ogrodzenia i ruszyła do swojego samochodu. Policjant zawołał ją po nazwisku.

— Muszę jechać. Mam dzieci w domu — odpowiedziała, nie zatrzymując się.

Wsiadła i uruchomiła silnik. Radiowóz stał za jej autem, ale kierowca otworzył drzwi dopiero, gdy zaczęła cofać. Zatrzymała się gwałtownie. Światła stopu rozlały się po mokrym żwirze. Policjant podszedł do jej okna i położył dłoń na dachu.

— Proszę zgasić silnik, pani Sandro.

Z wnętrza samochodu dobiegł klik kierunkowskazu. Raz. Drugi. Potem zgasł.

Klik kierunkowskazu zabrzmiał jeszcze raz. Policjant położył dłoń na dachu samochodu Sandry i powtórzył polecenie. Sandra zgasiła silnik. Kluczyk został w stacyjce, ręce położyła na kierownicy, palce rozstawione, jakby ktoś wcześniej kazał jej tak zrobić.

— Proszę wysiąść. Powoli.

Drugi funkcjonariusz otworzył tylne drzwi radiowozu. Sandra spojrzała na niego, potem na ogrodzenie, za którym stała karetka. Nie próbowała już cofać. Kiedy wysiadła, płaszcz zadarł się na biodrze. Policjant kazał jej odsunąć ręce od kieszeni i stanąć przy samochodzie. Zrobiła to bez słowa.

Aleksander wciąż stał pod ścianą stacji. Miał mokre rękawy i sztywny kark. Na placu ratownicy zamykali torbę, ktoś z techników fotografował żwir przy dostawczaku. Za ogrodzeniem silnik karetki pracował na wolnych obrotach. Niebieskie światło przesuwało się po twarzy Sandry, raz ją oświetlając, raz zostawiając w cieniu.

Policjant, który spisywał zeznanie Aleksandra, wrócił z notesem.

— Muszę wrócić do godziny. Proszę nie zgadywać. Kiedy dokładnie zobaczył pan Janowskiego?

Aleksander spojrzał na służbowy telefon. Wpis z pomiaru nadal miał godzinę 19:03. Pamiętał, że potem odłożył miernik, przeszedł korytarzem i spojrzał na zegarek przy drzwiach. Pamiętał też wgniecenie nad tylnym kołem skody, bo właśnie na nim zatrzymał wzrok.

— Dziewiętnasta czwarta. Najpóźniej piąta. Zanim wszedłem do budynku. Samochód już stał, a Lech siedział pochylony nad kierownicą. Nie poruszył się.

— Widział pan, jak oddycha?

— Nie.

Policjant zapisał odpowiedź. Tym razem nie odszedł od razu. Kazał Aleksandrowi podpisać uzupełnienie i poprosił, żeby opisał pozycję ciała jeszcze raz: głowę, ramiona, dłonie. Aleksander mówił powoli. Każde zdanie stawało się osobnym wierszem w notesie.

Przy karetce funkcjonariusz pochylił się do rannego Patryka Kosińskiego. Ratownik sprawdził opatrunek na jego boku i skinął głową. Policjant zadawał krótkie pytania, Patryk odpowiadał z przerwami, oszczędzając oddech. Nie wyglądał na człowieka, który zamierza wyjaśniać cokolwiek dobrowolnie. Gdy padło nazwisko Sandry, uniósł głowę.

— To ona — powiedział. — Rano potwierdziła miejsce. W imieniu Lecha. Zadzwoniła i powiedziała, że spotkanie jest przy stacji, o dziewiętnastej dwadzieścia.

Sandra stała przy samochodzie. Nie odwróciła się, ale jej palce zacisnęły się na krawędzi dachu.

— A sama wiadomość? — zapytał policjant. — Od kogo ją pan dostał?

— Z telefonu Lecha. Pisał, że ma kopie dokumentów. Chciał pieniędzy i gwarancji, że nie uprzedzę jego wspólników. Mówił o przekazaniu ich ludziom z CBŚP. To on zaproponował spotkanie.

Patryk przerwał, kiedy ratownik poprawił tlen. Potem dodał, że gdy zobaczyli uzbrojonych ludzi Lecha, uznał, że został wystawiony. Jego ochroniarze sięgnęli po broń pierwsi. Nie potrafił powiedzieć, kto oddał pierwszy strzał. Policjant nie naciskał. Karetka ruszyła kilka minut później, z funkcjonariuszem jadącym za nią.

Przy samochodzie Sandry zaczęło się przeszukanie. Jej telefon leżał na siedzeniu pasażera. Policjant poprosił ją, żeby go nie dotykała, po czym założył rękawiczki i włożył urządzenie do foliowego worka. W bagażniku znaleźli torbę z dokumentami firmy, teczkę z listami przewozowymi i cienki segregator bez opisu. Nie rozkładali papierów na mokrym żwirze. Technik sfotografował ich położenie, potem zabezpieczyli wszystko osobno.

Dyżurny zadzwonił do prokuratora. Kolejny telefon wykonano do funkcjonariuszy zajmujących się przestępczością zorganizowaną. W radiowozie ktoś wymieniał nazwiska dwóch właścicieli firm przewozowych zamordowanych kilka lat wcześniej, gdy ich przedsiębiorstwa przechodziły w cudze ręce. Aleksander znał te sprawy z lokalnych wiadomości. Pamiętał zdjęcia zamkniętych biur i krótkie komunikaty o niewykrytych sprawcach.

Jeden z policjantów wrócił z teczką, której jeszcze nie otworzono. Powiedział Sandrze, że w zabezpieczonych dokumentach są materiały dotyczące tamtych zabójstw. Nie mówił, co dokładnie znaleźli. To wystarczyło, żeby przestała na niego patrzeć.

— Pan Janowski zamierzał przekazać kopie — powiedział. — Patryk Kosiński potwierdza spotkanie ustalone przez panią rano. Świadek widział Janowskiego w samochodzie o 19:04. Wiadomość z jego telefonu została wysłana o 19:07. A pani twierdziła, że przyjechała dopiero po strzałach.

Sandra przesunęła językiem po spękanej wardze. Policjant nie podniósł głosu. Zapytał, dlaczego Lech siedział nieruchomo w samochodzie przed spotkaniem. Zapytał, kto wysłał wiadomość do Patryka i kto ostrzegł ludzi Janowskiego, że Kosiński szykuje zasadzkę.

Przez chwilę słychać było tylko silnik transformatora za ścianą. Potem Sandra opuściła ręce.

— Pokłóciliśmy się — powiedziała.

Funkcjonariusz poprosił, żeby powtórzyła. Wtedy spojrzała na niego.

— Zastrzeliłam Lecha w samochodzie. Wcześniej. Nie podczas tej strzelaniny.

Nie płakała. Powiedziała, że wiedziała o dokumentach i o tym, komu Lech chciał je oddać. Były tam polecenia dotyczące dwóch zabójstw, rozliczenia za przewóz ludzi i ślady usuwane po ich wykonaniu. Jej nazwisko pojawiało się przy zleceniach transportu sprawców i przy organizowaniu sprzątania. Kiedy Lech zaczął mówić o CBŚP, zaproponowała Patrykowi spotkanie, a potem wysłała wiadomość z telefonu Janowskiego. Ludziom Lecha przekazała fałszywe ostrzeżenie o zasadzce. Liczyła, że prawdziwa strzelanina przykryje śmierć Lecha i sprawi, że wszyscy będą patrzeć na Kosińskiego.

— Nie wiedziałam, że ten elektryk zobaczy go wcześniej — dodała.

Policjant zapytał, czy strzelała do Lecha podczas kłótni. Sandra skinęła głową. Nie podała miejsca, w którym wyrzuciła broń. Nie musiała niczego więcej mówić, żeby na placu zmienił się porządek. Człowiek w skodzie nie był już ofiarą strzelaniny. Patryk nie przyjechał zabić go na umówionym spotkaniu. Aleksander nie pomylił bezruchu ze zmęczeniem.

O dwudziestej pierwszej Sandra została zatrzymana. Policjant odczytał jej prawa, a drugi spiął kajdanki z tyłu. Przy wsiadaniu do radiowozu zahaczyła rękawem o framugę. Materiał pękł przy szwie. Nikt go nie poprawił.

Rannych zabrano do szpitala. Zmarłego spod dostawczaka przewieziono do zakładu medycyny sądowej. Skoda Janowskiego, samochód Sandry, jej telefon i dokumenty firmy zostały na miejscu pod nadzorem policji. Resztę ludzi obu grup mieli ustalić później; część nazwisk istniała na razie tylko w cudzych zeznaniach, część mogła zniknąć, zanim ktokolwiek zdążył do nich zapukać.

Aleksander podpisał ostatnią stronę protokołu. Kiedy oddawał długopis, zobaczył na swoich palcach zaschniętą krew z przygryzionego policzka. Wytarł ją o rękaw, bez skutku. Policjant powiedział, że może wracać, ale ma być dostępny pod telefonem.

Za ogrodzeniem radiowóz odjechał w stronę miasta. Na placu zostały mokre ślady opon, przewrócony pachołek i światła techników przesuwające się po żwirze. W budynku buczały transformatory, tak samo jak przed strzałami. Aleksander wyłączył miernik i schował go do torby. W służbowym telefonie nadal widniał prawidłowy odczyt z 19:03.