Thriller

Ostatnie wydanie kasety

W radomskiej wypożyczalni padają strzały, a za rozbitymi drzwiami zostają dwa ciała i tajemnicze pudło. Janina wie, że widziała coś, czego ktoś bardzo nie chce ujawnić.

Ostatnie wydanie kasety

Taśma z etykietą rwała się przy każdym odklejeniu, więc Janina Szymczak podważała ją paznokciem, ostrożnie, żeby nie zedrzeć tytułu z obudowy. „Człowiek z blizną”, „Psy”, „Pociąg do Hollywood”. Kasety odkładała do skrzynek według numerów, choć plastikowe grzbiety były popękane, a część opisów zniknęła pod tłustym nalotem. Na kciuku miała czarną smugę od markera. Na plecach czuła wilgoć ściany.

Wypożyczalnia zajmowała wąski lokal przy jednej z radomskich ulic, z witryną, której dolna część od lat była zasłonięta wyblakłą folią. Za szybą samochody sunęły po mokrym asfalcie, rozmazane przez deszcz. Nisko wisiały ołowiane chmury; robiło się ciemno, choć do wieczora zostało jeszcze kilka godzin. Z przeciwległej kamienicy dobiegał stukot młotka, a gdzieś dalej autobus westchnął na przystanku i odjechał.

Regały były wyższe od niej i ustawione tak ciasno, że w przejściu trzeba było obracać się bokiem. Górne półki uginały się pod kasetami. Janina weszła na aluminiową drabinkę, która zakołysała się na krzywej posadzce, i sięgnęła po rząd z napisem „Sensacyjne”. Kurz wlazł jej do nosa. Kichnęła, a z półki posypały się drobne szare okruchy.

— Nie strącaj, bo potem będzie na mnie — powiedziała Teresa Niedźwiecka z zaplecza.

Janina zeszła o szczebel niżej. Teresa stała w drzwiach z kubkiem herbaty. Miała na sobie gruby kardigan zapięty pod szyję, choć w sklepie nie było aż tak zimno. Od rana dwa razy poprawiała włosy przed małym lusterkiem przy kasie i trzy razy sprawdzała, czy drzwi są zamknięte. Teraz patrzyła nie na Janinę, tylko na półkę za jej ramieniem.

— Nic nie spadło.

— Jeszcze.

Teresa odstawiła kubek na ladę. Z wnętrza uniósł się zapach słodkiej herbaty i przypalonego czajnika. Pod nim trzymał się stary odór wykładziny, papieru i kurzu, którego nie dało się wywietrzyć nawet po otwarciu drzwi.

Janina pracowała dla firmy opróżniającej lokale. Zwykle wynosiła meble, sortowała rzeczy po zmarłych i ładowała do kontenera to, czego nikt nie chciał. Tutaj właścicielka kazała jej najpierw spisać kasety. Płaciła za dzień, bez umowy, gotówką po skończonej robocie. Janina nie pytała, dlaczego ktoś miałby chcieć katalogu rzeczy, które za chwilę trafią na śmieci. Miała czynsz do zapłacenia i buty, w których woda wchodziła przez podeszwę.

Przed południem Teresa wyniosła z zaplecza pudło. Było nieduże, kartonowe, zaklejone niebieską taśmą. Na jednym boku taśma miała ukośne nacięcie, jakby ktoś próbował ją rozciąć i zmienił zdanie. Teresa trzymała pudło oburącz, ostrożniej, niż wymagał tego jego ciężar. Nie postawiła go przy stosie rzeczy do wyniesienia. Otworzyła drzwi do zamkniętego pomieszczenia za zapleczem, wsunęła je do środka i przekręciła klucz.

— To też idzie do likwidacji? — spytała Janina.

Teresa wyciągnęła klucz z zamka.

— To nie twoje zmartwienie.

Janina skinęła głową i wróciła do kaset. Nie musiała wiedzieć, co jest w kartonach. Wystarczyło, że wiedziała, co wpisywać na listę.

Około czwartej Teresa poprosiła ją, żeby zdjęła kamerę znad drzwi na zaplecze. Mała czarna obudowa była przykręcona wysoko, pod sufitem. Czerwona dioda pulsowała w równych odstępach.

— Jutro będą skuwać tynk. Ekipa nie może tego uszkodzić.

Janina spojrzała na kamerę, potem na świeżo pomalowany fragment ściany pod nią. Nie było widać pęknięć ani odpadającej farby.

— Mam ją odłączyć?

— Zdjąć. Całą. Do pudełka po kablach, przy kasie.

Teresa podała jej krzesło. Janina weszła na siedzisko, wykręciła dwie śruby i odpięła przewód. Kamera była ciepła, gdy wzięła ją do ręki. Dioda zgasła dopiero po chwili. Zostawiła po sobie na ścianie jaśniejszy prostokąt i krótki odcinek kabla zwisający z sufitu.

— I tak jutro tu wszystko będzie rozebrane — powiedziała Teresa.

Janina położyła kamerę przy kasie. Przez resztę popołudnia nie mogła przestać zerkać na puste miejsce nad drzwiami. Kiedy próbowała, widziała w szybie odbicie własnej twarzy i ciemniejącą ulicę.

Leon Maciejewski przyszedł tuż po zmroku. Nie zadzwonił dzwonkiem. Otworzył drzwi tak gwałtownie, że zawieszony na nich metalowy dzwoneczek uderzył kilka razy o szybę. Był wysoki, w ciemnej kurtce, z mokrymi włosami przyklejonymi do skroni. Zatrzymał się na progu i najpierw spojrzał na Janinę, potem na Teresę.

— Musimy porozmawiać.

— Nie teraz — odparła Teresa.

— Właśnie teraz.

Janina odłożyła kasetę do skrzynki. Leon nie wyglądał na człowieka, który przyszedł po film. Żuchwę miał zaciśniętą, a dłonie trzymał w kieszeniach. Na mankiecie kurtki ciemniała plama, może woda, może smar.

Teresa podeszła do kasy.

— Janina jeszcze pracuje.

— To niech nie słucha.

— Słyszę — powiedziała Janina, zanim zdążyła się powstrzymać.

Leon odwrócił głowę. Przez moment patrzył na nią tak, jakby próbował ocenić, ile może sobie pozwolić. Potem znów zwrócił się do Teresy.

— Termin jest dzisiaj. Nie jutro. Dzisiaj.

Teresa nie odpowiedziała. Wskazała brodą zaplecze. Leon ruszył pierwszy, a ona poszła za nim. Drzwi zamknęły się z głuchym trzaskiem. Janina została między regałami, z kasetą w ręku. Za ścianą coś stuknęło. Potem rozległ się cichy, urwany głos, którego nie dało się rozpoznać.

Pierwszy strzał trafił w witrynę.

Szyba rozprysła się z suchym hukiem. Janina rzuciła się na podłogę. Kaseta uderzyła o kafelki, jej obudowa pękła. Drugi strzał był głośniejszy, trzeci zabrzmiał gdzieś na ulicy. Ktoś krzyknął. Przez wąskie przejście między regałami Janina zobaczyła rozbłysk i cień przesuwający się za szybą. Potem seria uderzeń w ścianę, jakby ktoś walił w nią młotkiem.

Wcisnęła się pod dolną półkę. Kurz przykleił jej się do ust. Pachniało prochem, mokrym betonem i czymś ostrym, metalicznym. Z ulicy dobiegł pisk opon, po nim następne strzały, tym razem dalej. Janina zacisnęła dłonie na karku i próbowała oddychać nosem. Każdy wdech kończył się kaszlem.

Potem zapadła cisza, ale nie taka, która oznaczała koniec. Za witryną alarm samochodu wył na jednym tonie. Drzwi na zaplecze skrzypnęły.

— Janina? — zawołała Teresa.

Głos miała cichy, prawie spokojny.

Janina wysunęła się spod półki. Na podłodze leżały odłamki szkła, pojedyncze kasety i kawałek metalowej ramy od witryny. W korytarzyku na zaplecze światło paliło się jak wcześniej. Teresa stała przy drzwiach, blada, z jedną dłonią przyciśniętą do boku. Na rękawie miała ciemną smugę.

— Nie wychodź — powiedziała. — Słyszysz? Nigdzie nie wychodź.

Janina spojrzała za nią.

Leon leżał na plecach między stołem a szafką z dokumentami. Jedną nogę miał podwiniętą pod nienaturalnym kątem. Oczy miał otwarte, twarz nieruchomą. Ciemna plama rozlewała się spod jego kurtki i wsiąkała w wykładzinę.

Na ulicy ktoś jęknął.

Janina podeszła do wybitej witryny, nie pamiętając, że Teresa kazała jej zostać. Po drugiej stronie, przy krawężniku, leżał mężczyzna w jasnej kurtce. Jedna ręka spoczywała na jezdni. Woda z rynsztoka płynęła wokół jego palców, niosąc odłamki szkła w stronę studzienki.

Teresa chwyciła Janinę za ramię.

— Nie patrz.

Ale Janina już widziała. I słyszała z daleka syreny, które z każdą sekundą stawały się głośniejsze.


Syreny ucichły dopiero wtedy, gdy ulica była już pełna niebieskich świateł. Janina siedziała na schodku przed sklepem, owinięta kocem z karetki. Ktoś podał jej papierowy kubek z wodą. Trzymała go obiema rękami, ale nie piła; na powierzchni drżały odbicia lamp.

Policjanci odgrodzili witrynę taśmą. Technik fotografował szkło, potem ślady na mokrym chodniku. Ratownik przykucnął przy mężczyźnie w jasnej kurtce i długo sprawdzał mu szyję, choć po twarzy Janiny było widać, że odpowiedź znał już wcześniej. Na zapleczu ktoś przesuwał meble. Słychać było krótkie komendy i skrzypnięcie szuflady.

Teresa siedziała w radiowozie z folią ratunkową na ramionach. Miała na rękawie ciemną smugę, tę samą co wcześniej, ale teraz trzymała dłonie złożone na kolanach. Kiedy policjantka zapytała, czy potrzebuje lekarza, Teresa odpowiedziała, że tylko zadrapało ją szkło. Nie patrzyła w stronę sklepu.

Janinę przesłuchiwano w komisariacie przy biurku, na którym stał plastikowy pojemnik z długopisami. Policjantka przedstawiła się jako Magdalena Kubiak. Nie podnosiła głosu. Sprawdzała godziny, wracała do tych samych pytań i zapisywała odpowiedzi krótkimi zdaniami. Janina opisała, jak Leon wszedł do sklepu, co powiedział, gdzie poszli. Gdy doszła do strzałów, musiała przerwać. Kubiak poczekała, aż przełknie ślinę, i podała jej kubek z automatu.

— Widziałam wcześniej pudło — powiedziała Janina. — Teresa wyniosła je z zaplecza i zamknęła w tym pomieszczeniu za drzwiami.

Kubiak odłożyła długopis.

— Co było w środku?

— Nie wiem. Karton, nie za duży. Niebieska taśma. Na boku miała nacięcie. Nie pytałam drugi raz.

Powiedziała też o kamerze. Że działała, że Teresa poprosiła ją o zdjęcie, że urządzenie było ciepłe, kiedy odpięła przewód. Kubiak zapytała, gdzie kamera leży teraz. Janina widziała ją przy kasie, zanim padły strzały. Potem nie pamiętała, czy nadal tam była. Nie pamiętała wielu rzeczy. To ją złościło bardziej niż własny strach.

Kubiak zamknęła notes.

— Dobrze, że pani o tym mówi. Nie proszę pani, żeby cokolwiek sprawdzała sama. Jeśli sobie pani coś przypomni, dzwoni pani do mnie. Nie wraca pani do sklepu.

Janina skinęła głową. Chciała zapytać, czy bez nagrania kamera ma jeszcze jakiekolwiek znaczenie, ale policjantka już wyszła po następnego funkcjonariusza. Na korytarzu pachniało mokrymi kurtkami i płynem do podłóg.

Teresa siedziała w innym pokoju. Kiedy Janina mijała uchylone drzwi, usłyszała jej głos:

— Leon przyprowadził to pod moje drzwi. Ja nie miałam z tym nic wspólnego. W sklepie nie było żadnych pieniędzy.

Teresa wyszła na korytarz chwilę później. Miała na ramionach własny płaszcz, a policjant podał jej papier do podpisu. Podeszła do Janiny na tyle blisko, że ta poczuła zapach herbaty i mokrej wełny.

— Powiedziałaś im, że nie trzymaliśmy gotówki? — spytała cicho.

Janina spojrzała na nią.

— Nie wiem, czy była.

— Nie było. Leon wymyślił sobie resztę. Potwierdź tylko, jeśli będą pytać.

Teresa odsunęła się, zanim Janina zdążyła odpowiedzieć. Policjant poprowadził ją z powrotem do pokoju. Janina została na korytarzu z pustymi rękami i uczuciem, że coś jej właśnie zabrano, choć nikt jej nie dotknął.

Przed komisariatem padał drobny deszcz. Janina wyszła dopiero po kolejnej rozmowie, kiedy funkcjonariusz zapisał jej adres i numer telefonu. Chciała wrócić do mieszkania, zamknąć drzwi i przez kilka godzin nie słyszeć niczego, co przypominałoby wystrzał. Przy bramie stał mężczyzna w czarnej kurtce. Nie wyglądał na policjanta. Miał krótko ostrzyżone włosy i twarz, na której nie było widać, czy jest zmęczony, czy po prostu tak wygląda.

— Szymczak? — zapytał.

Janina zatrzymała się. Za szybą dyżurki poruszył się cień.

— Marek Baranowski. Ten na ulicy był mój.

Nie powiedział, że go znał. Nie musiał. Wyjął telefon i odblokował ekran. Na zdjęciu widać było zaplecze wypożyczalni: fragment stołu, szafkę na dokumenty i karton z niebieską taśmą. Z jednej strony taśmy biegło ukośne nacięcie.

Janina poczuła, jak skóra na karku napina się pod kołnierzem.

— Ktoś mi to wysłał — powiedział Marek. — Napisał, że ludzie Leona wynieśli pudło z pieniędzmi. Nie wiem, czy to prawda. Wiem, że pani tam pracowała.

— Zdjęcie zrobiono przed jego przyjściem.

Marek nie schował telefonu.

— Skąd pani wie?

— Bo wtedy pudło trzymała Teresa. Zaniosła je do zamkniętego pomieszczenia. Leon przyszedł później.

Przez chwilę patrzył na nią bez słowa. Potem przesunął palcem po ekranie, powiększając obraz. Widać było krawędź stołu i kawałek podłogi. Na kafelku leżał czarny okruch, może brud, może fragment taśmy.

— Moi ludzie dostali to zdjęcie — powiedział. — Pojechali pod sklep. Kazałem im odzyskać swoje. Nie kazałem nikomu wchodzić na zaplecze.

— Byli uzbrojeni.

— Byli. — Schował telefon. — Ja też nie będę pani mówił, co ma pani powiedzieć policji. Ale jeśli wie pani, gdzie są pieniądze, lepiej, żeby nie znalazł ich ktoś inny.

Odwrócił się i odszedł w stronę przystanku. Janina weszła do komisariatu. Przy dyżurce poprosiła, żeby wezwano Kubiak. Tym razem podała numer telefonu Marka i opisała spotkanie. Poprosiła też o zapisanie dokładnych słów, których użył. Nie chciała znów wracać do pytań o to, co pamięta, a czego nie.

Kubiak wróciła z nią do pokoju i obejrzała zdjęcie przesłane na telefon Janiny. Powiększyła je, nie komentując. Potem zapytała, czy Janina rozpoznaje pomieszczenie.

— Tak. To zaplecze. I taśma. To samo pudło.

— Jest pani pewna?

Janina przytaknęła.

Za ścianą ktoś odsunął krzesło. Kubiak wyszła na korytarz, zabierając telefon. Przez otwarte drzwi Janina usłyszała jej głos, spokojny i wyraźny:

— Pani Niedźwiecka, świadek rozpoznała karton ze zdjęcia. Musimy wrócić do tego, kiedy go pani widziała.

Nie usłyszała odpowiedzi. Potem ktoś zawołał, że na dole czeka patrol z nowymi ustaleniami. Kubiak odwróciła się do Janiny.

— Zostań tutaj.

Janina została. Siedziała przy biurku, gdzie nadal leżał pojemnik z długopisami, i słuchała kroków za drzwiami. Ktoś przeszedł szybko. Drzwi korytarzowe trzasnęły. Po chwili policjant wrócił i zapytał, gdzie jest Teresa Niedźwiecka.

W pokoju przesłuchań stało puste krzesło. Płaszcz zniknął. Na stole leżał niedokończony protokół i kubek z herbatą, zimną od dawna.

Kubiak spojrzała na Janinę. Nie musiała nic mówić. Na korytarzu ktoś ruszył biegiem w stronę wyjścia.


Kubiak zatrzymała Janinę ruchem ręki, a potem zniknęła za drzwiami. Janina słyszała krótkie komendy, trzask radiotelefonu i odgłos otwieranej bramy. Nie poszła za nimi. Siedziała przy biurku, trzymając dłonie na kolanach, aż drżenie przeszło z palców na przedramiona.

Po kilku minutach Kubiak wróciła. Była bez płaszcza, z telefonem przy uchu. Kazała dyżurnemu sprawdzić adres Teresy, potem wynajmowane lokale i samochody. Powiedziała, żeby patrol nie podchodził sam, jeśli ją znajdzie. Marek Baranowski nie został skreślony z listy. Kubiak poleciła ustalić, gdzie jest, z kim rozmawiał i czy ma broń.

— Nie wiemy, kto do niej zadzwonił — powiedziała, odkładając telefon. — I nie wiemy, czy wyszła stąd sama.

Janina spojrzała na zimną herbatę pozostawioną na stole. Teresa wyszła z pokoju, zanim ktoś zdążył jej pokazać zdjęcie. Nie musiała zobaczyć ekranu. Wystarczyło, że usłyszała nazwisko Janiny i słowo „karton”.

Kubiak usiadła naprzeciwko niej. Poprosiła, żeby opowiedziała wszystko jeszcze raz, od początku. Nie tylko strzały. Janina mówiła o pudełku wyniesionym z zaplecza, o zamkniętych drzwiach, o kamerze. O tym, że Teresa kazała ją zdjąć, choć następnego dnia miała być skuwana ściana, a pod kamerą nie było śladu wilgoci ani odprysków. O tym, że urządzenie było ciepłe. O zdjęciu pokazanym przez Marka, wykonanym, zanim Leon wszedł do sklepu.

— Pudło nie mogło być łupem Leona — powiedziała Janina. — Teresa przeniosła je wcześniej.

Kubiak nie przytaknęła. Zapisała zdanie, podkreśliła je i spytała, czy Janina widziała, żeby Teresa wysyłała komuś wiadomość. Nie widziała. Nie znała jej kodu ani numeru. Mogła tylko odtworzyć kolejność: pudełko, kamera, Leon, strzały z ulicy, potem jego ciało na zapleczu. Teresa była tam przed nim i została, kiedy inni uciekali.

Na zewnątrz deszcz przestał padać. W komisariacie buczały świetlówki. Kubiak wyszła na kolejne rozmowy, a Janina została pod opieką funkcjonariusza, który przyniósł jej kanapkę w foliowym opakowaniu. Nie była głodna. Zjadła połowę, bo pieczywo robiło się twarde, i słuchała, jak przez korytarz przechodzą ludzie w mokrych butach.

Po północy Kubiak wróciła z wiadomością, że Teresę zatrzymano przy samochodzie wynajętym na cudze dane. Stał na parkingu za całodobową myjnią, kilka ulic od dworca. Teresa siedziała za kierownicą. Kluczyki leżały w stacyjce, silnik był zimny. Na tylnym siedzeniu, pod kocem i dwoma workami z ubraniami, policjanci znaleźli karton z niebieską taśmą. Nacięcie na boku pasowało do tego, które Janina pamiętała.

W środku były banknoty spięte gumkami i zawinięte w folię. Policjanci liczyli je na miejscu do pierwszej, potem przerwali i przewieźli pieniądze do depozytu. Nie była to suma, którą ktoś trzymał w sklepie na bieżące wydatki. Na kartonie znaleźli odciski Teresy i ślady taśmy na palcach. Telefon, z którego wysłano zdjęcie Markowi, zabezpieczono przy niej. Wiadomość opuściła wypożyczalnię przed przyjazdem Leona. W opisie Teresa napisała tylko: „Zabrali wspólne. Są u niego”.

Nie było w tym wyznania ani całej historii. Wystarczyło, żeby przestać nazywać zdjęcie plotką.

Leon odkrył, że brakuje pieniędzy z rozliczeń obu grup. Teresa od lat pośredniczyła w tych rachunkach: odbierała gotówkę, dzieliła udziały, przekazywała kwoty dalej. Miała dostęp do sum, których nikt nie chciał wpisywać do ksiąg. Leon nie zamierzał zgłaszać kradzieży. Przyszedł po swoje, zanim skończy się noc. Termin, o którym mówił w sklepie, dotyczył właśnie pieniędzy.

Marek nie dostał prawdziwego dowodu. Dostał zdjęcie zrobione tak, żeby karton wyglądał jak łup Leona. Odpowiedział własną decyzją: wysłał uzbrojonych ludzi. Ochrona Leona otworzyła ogień, a jeden z ludzi Marka zginął na mokrym chodniku. To nie była strzelanina urządzona dla przykrycia zabójstwa. Była prawdziwa. Teresa jedynie wiedziała, że przyciągnie wszystkich do witryny.

Leon zginął od strzału z bliska. Technik znalazł na zapleczu łuskę, której nie dało się przypisać do broni użytej na ulicy. Krew na rękawie Teresy nie była cała jej krwią. Nie mogła jednak wyjaśnić, dlaczego po wyjściu z pokoju przesłuchań próbowała dotrzeć do samochodu, w którym czekały pieniądze. Kilka godzin później policja znalazła broń używaną do zabójstwa, schowaną w pustym schowku technicznym wynajętego lokalu. Zamek otwarto zapasowym kluczem Teresy.

Marek został zatrzymany nad ranem, w mieszkaniu znajomego. Nie stawiał oporu. Jego kurtkę i samochód zabrano do badań, a rozmowy telefoniczne z wieczora trafiły do akt. Nie opowiadał o winie Teresy. Mówił o pieniądzach, o zdjęciu i o człowieku, którego stracił. Kubiak słuchała go tak samo, jak wcześniej Teresy: bez pośpiechu, bez obietnic.

Janina wróciła na miejsce dopiero następnego dnia, z policjantką. Sklep był zamknięty, witrynę zasłonięto płytą. W środku taśma wyznaczała przejście między regałami. Na zapleczu został jaśniejszy prostokąt po kamerze. Kabel zwisał ze ściany, przecięty równo przy końcu. Pod nim stał pusty kubek z zaschniętym osadem herbaty.

Kubiak powiedziała, że Teresa najpewniej zostawiła Janinę przy życiu, bo potrzebowała świadka. Kogoś zwyczajnego, kto potwierdzi, że Leon wszedł uzbrojonym ludziom w drogę, że na ulicy padły strzały i że potem znaleziono go martwego na zapleczu. Świadka, który nie widział samego zabójstwa, ale mógł opowiedzieć o wszystkim, co Teresa chciała, by uznano za ważne.

Janina przypomniała sobie dłoń na jej ramieniu i słowa: „Nie patrz”. Przez tamtą noc uważała je za odruch. Teraz widziała, że Teresa nie musiała jej uciszać. Musiała tylko upewnić się, że zostanie w sklepie, wśród rozbitego szkła i kaset, gotowa powtórzyć to, co widziała.

O wypożyczalni napisano potem krótko: miejsce porachunków grup przestępczych, dwie ofiary, dwie osoby zatrzymane. W protokole Janina podpisała każde zdanie, które pamiętała. Nie dopisała niczego, czego nie widziała. To, co widziała, wystarczyło, żeby zwykłe kartonowe pudło przestało być tłem.

Kiedy zamknęła za sobą drzwi komisariatu, na ulicy padał drobny deszcz. Woda płynęła przy krawężniku, omijając ciemną plamę po oleju. Leon nie wrócił, człowiek Marka nie wrócił, a Teresa i Marek czekali na zarzuty w osobnych pomieszczeniach. Janina wsunęła ręce do kieszeni i ruszyła do przystanku. W domu miała stare buty do wyrzucenia. Rano musiała znaleźć nowe.

Wstęp mimo zakazu
Druga osoba zaginiona
Ostatni dzień handlu