Romans

Poza listą zadań

Ada rozpisuje każdy dzień, lecz nie potrafi zaplanować, co zrobić z sąsiadem, który od lat naprawia wszystko poza tym, czego naprawdę pragnie. Między obowiązkami a uczuciem musi znaleźć miejsce dla siebie.

Poza listą zadań

— Nie, mamo, rehabilitacja jest o dziesiątej. O dziesiątej, nie o jedenastej. Tak, mam zapisane. Tak, kupię twój jogurt. Nie, nie ten z kawałkami.

Ada przytrzymała telefon ramieniem, jednocześnie zapinając smycz na obroży Rysia. Pies obwąchiwał mokrą trawę z powagą, jakby od wyników jego śledztwa zależało coś więcej niż kolejna kępka mchu. Z kieszeni kurtki wysunęła się lista zakupów; papier musnął błotnistą ścieżkę.

— Ada, przecież ja tylko pytam — powiedziała matka.

— Wiem. Oddzwonię później, dobrze? Muszę wejść z Rysiem, a potem do pracy.

Rozłączyła się, zanim zdążyła usłyszeć, że nie musi się spieszyć. To zdanie matka powtarzała od udaru coraz częściej, jakby kilka prostych słów mogło odwrócić miesiące, w których Ada nauczyła się odpowiadać na każdy telefon, pamiętać o każdej wizycie i kupować jogurt bez kawałków. Jej brat mieszkał w Gdyni, nie na drugim końcu kraju. Mimo to w kalendarzu Ady jego nazwisko pojawiało się rzadziej niż przypomnienia o lekach.

Na wybiegu w Witominie pachniało wilgotną ziemią, mchem i dymem z komina, który gdzieś za blokami pracował od świtu. Poniedziałkowy chłód wciskał się pod mankiety. Ada poprawiła ciemne włosy związane w luźny węzeł na karku; kilka kosmyków uciekło już na policzek. Jedną ręką odgarnęła je za ucho, drugą przewinęła listę: jogurt, chleb, tabletki na ciśnienie, żarówki do przedpokoju. Na dole dopisała jeszcze: zadzwonić do przychodni. Pismo miała coraz bardziej pochyłe.

— Ryś, nie jedz tego — rzuciła, kiedy pies znalazł coś interesującego przy płocie.

— Zawsze podziwiałem, że potrafisz tak rozmawiać z nim i jednocześnie planować tydzień całej dzielnicy.

Głos Iwa dobiegł zza jej pleców. Ada odwróciła się z uśmiechem, który pojawił się szybciej, niż zdążyła go powstrzymać. Iwo stał przy furtce z kubkiem termicznym w jednej dłoni i smyczą w drugiej. Jego kundel, Figa, już ciągnął w stronę Rysia, przekonany, że poniedziałek można naprawić przez intensywne obwąchanie znajomych.

— Dzielnicy nie mam na liście — powiedziała Ada. — Jeszcze.

— Daj mi znać, jak dopiszesz. Mam wolny wtorek.

Od siedmiu lat wymieniali takie uwagi podczas spacerów, przy skrzynkach na listy, czasem w kolejce po chleb. Iwo umiał naprawić cieknący kran, zacinającą się szufladę i czajnik, który pewnego razu wyłączył się w połowie gotowania, jakby obraził się na świat. Ada umiała odwdzięczyć się kawą i żartem, a gdy czegoś nie umiała — telefonem do niego. Ich znajomość miała wygodne brzegi. Znała jego numer na pamięć, ale nie wiedziała, czy woli herbatę z cytryną, czy bez.

— Jak mama? — zapytał.

— Lepiej. To znaczy, stabilnie. Dzisiaj rehabilitacja. Potem apteka, potem zakupy. — Spojrzała na ekran, choć nie było tam nic, czego nie widziała przed chwilą. — Zwykły dzień.

Iwo skinął głową. Nie powiedział, że może ją podwieźć. Nie zaproponował, że coś załatwi. Ostatnio nauczył się nie wchodzić od razu z narzędziami w cudze życie. Ada poczuła wdzięczność, a zaraz po niej lekkie ukłucie irytacji, że nie zaproponował.

Figa szarpnęła smyczą. W tej samej chwili Ryś, który dotąd statecznie obchodził słupek, ruszył za nią, zahaczając łapą o rękawiczkę Ady. Rękawiczka poszybowała w błoto. Ada parsknęła, próbując ją złapać, ale Iwo był szybszy. Schylił się i podniósł ją tuż przed tym, jak wylądowała w kałuży.

— Bohaterska akcja — powiedziała. — Napiszę o tym na osiedlowej grupie.

— Proszę. Moja mama i tak uważa, że powinienem znaleźć sobie hobby.

Podał jej rękawiczkę, a ich palce zetknęły się na krótką chwilę. Jego dłoń była ciepła. Ada wsunęła rękawiczkę do kieszeni, nie dlatego, że jej potrzebowała, tylko żeby zrobić coś z rękami.

— Twoja mama ma rację. Naprawianie pralek nie liczy się jako hobby.

— A spacery z psem?

— To zależy, czy pies też uważa je za hobby.

Uśmiechnął się, lecz zaraz opuścił wzrok. Figa obiegała go wokół nóg, a on odruchowo skrócił smycz, żeby nie zaplątała się Adzie pod stopami. Znała ten gest: uważny, niewymuszony. Iwo od lat robił miejsce innym, jakby nie przyszło mu do głowy, że sam mógłby czegoś chcieć.

— Ty ostatnio mniej żartujesz — powiedział.

Ada spojrzała na niego. Za płotem przejechał autobus, rozchlupując wodę przy krawężniku. Miała odpowiedzieć, że jest zmęczona, że matka źle spała, że w aptece brakuje dwóch osób i kierowniczka znów prosiła, żeby została dłużej. Wszystko prawdziwe. Wszystko gotowe, żeby zająć miejsce czegoś mniej wygodnego.

— Ty za to przychodzisz coraz wcześniej — odparła.

Iwo otworzył usta, jakby miał rzucić jeden ze swoich zwyczajnych żartów. Nie zrobił tego. Przez moment przyglądał się jej tak, jakby słowa, które wybierał, miały znaczenie większe niż pora spaceru.

— Przychodzę tu wcześniej, żeby zdążyć cię zobaczyć. Nie po to, żebyś miała komu zgłosić następny zepsuty czajnik.

Ada poczuła, jak chłód poranka nagle ustępuje miejsca czemuś gorącemu i niepokojąco żywemu. Uśmiech zniknął z jej twarzy, ale nie dlatego, że chciała go cofnąć. Iwo wyglądał, jakby sam nie wiedział, czy powinien zrobić krok w jej stronę, czy dać jej miejsce na ucieczkę.

Mogła powiedzieć, że to nie jest dobry moment. Że za pół godziny musi być w aptece, a matka czeka na podwiezienie i w lodówce nie ma jogurtu. Mogła zerknąć na listę, jakby papier miał rozstrzygnąć za nią.

Zamiast tego pocałowała go.

Nie było w tym nic z filmowej pewności. Najpierw musnęła jego usta, ostrożnie, jakby sprawdzała, czy ta chwila naprawdę należy do niej. Iwo znieruchomiał na ułamek sekundy, potem uniósł dłoń i dotknął jej policzka. Ciepło jego palców przeniknęło przez chłód skóry. Ada poczuła zapach kawy i wilgotnej wełny, a pod nim coś znajomego, co przez lata brała za część poranka.

Telefon zawibrował w kieszeni. Raz, drugi. Alarm przypominał o zmianie.

Oderwała się od niego z cichym śmiechem, którego nie umiała powstrzymać.

— Praca — powiedziała, choć oboje wiedzieli.

— Jasne.

— A potem muszę zawieźć mamę na rehabilitację.

— Wiem.

Nie dodał, że może ją zastąpić. Nie zapytał, czy wszystko w porządku. Patrzył tylko na nią, z dłonią opuszczoną wzdłuż ciała, jakby nie chciał zakładać, że to, co się wydarzyło, daje mu prawo do czegokolwiek.

Ada wzięła smycz Rysia i ruszyła ku furtce. Po kilku krokach obejrzała się.

— Wieczorem? Spacer. Bez psów.

Iwo uniósł brwi.

— Żeby sprawdzić, czy to była awaria?

— Albo czy da się to naprawić.

Tym razem jego uśmiech nie był żartem.

— Będę o siódmej.

Ada wyszła na chodnik, a alarm w telefonie umilkł dopiero wtedy, gdy go wyłączyła. W kieszeni czuła zmiętą listę zakupów, na której brakowało jeszcze paru rzeczy. Po raz pierwszy od dawna jedna z nich nie była przeznaczona dla kogoś innego.


O siódmej Iwo czekał przy furtce, z rękami w kieszeniach kurtki. Ada przyszła trzy minuty po czasie, z Rysiem na smyczy i myślą, że jeszcze zdąży kupić pieczywo, jeśli nie będzie kolejki. Przez chwilę stali naprzeciw siebie, jakby po pocałunku trzeba było ustalić nowy sposób trzymania rąk.

— To co? — zapytał Iwo. — Spacer bez psów?

— Psy są obrażone.

— Niech sobie wyjaśnią między sobą.

Ruszyli w stronę lasu, a Ryś i Figa zostały pod opieką sąsiadki, która akurat wracała z zakupami. Iwo szedł obok Ady, nie za blisko, ale jego rękaw co jakiś czas muskał jej rękaw. Kiedy na przejściu chwycił ją za dłoń, żeby przeprowadzić przez kałużę, nie puścił od razu po drugiej stronie.

— Chciałem cię pocałować od dawna — powiedział, patrząc przed siebie.

— To brzmi jak oskarżenie.

— Wobec siebie. Mogłem zaoszczędzić nam kilku napraw czajnika.

Ada roześmiała się i tym razem to ona wsunęła palce między jego. Później w piekarni kupili dwa ciepłe chleby, choć żadne z nich nie potrzebowało dwóch. Wyszli z papierową torbą parującą w chłodzie i stanęli pod daszkiem, niegotowi jeszcze wracać do swoich mieszkań.

We wtorek rano spotkali się na wybiegu. Iwo przyszedł wcześniej niż zwykle, co Ada zauważyła, ale nie skomentowała. Przyniosła mu kawę w papierowym kubku. On przyjął ją z przesadną powagą.

— Czy to już randka, czy nadal naprawa awaryjna?

— To jest kawa. Nie przypisuj jej za dużo.

— Rozumiem. A pocałunek?

— Ten był przeglądem technicznym.

— I jaki werdykt?

Ada schyliła się, żeby poprawić Rysiowi obrożę. Ukryła uśmiech przy jego karku, wciąż pachnącym mokrą trawą.

Wieczorem znów trafili do tej samej piekarni. Iwo kupił bułki, Ada chleb i jogurt bez kawałków. Przez szybę widziała, jak w telefonie sprawdza coś w kalendarzu, marszcząc brwi.

— Coś się stało?

— Nic. Badania kontrolne. Odkładam je od miesięcy.

Powiedział to takim tonem, jakby przyznawał się do niekupienia worków na śmieci. Ada spojrzała na niego ponad papierową torbą.

— Dlaczego?

— Bo trzeba zadzwonić, umówić termin, potem się stawić. Same dramaty.

— Iwo.

— Wiem. — Schował telefon. — Nie lubię prosić o pomoc. Ani robić z czegoś kłopotu, zanim naprawdę nim będzie.

— Brzmi znajomo.

Nie zapytał, czy chce, żeby pojechał z nią do matki. Ona nie zaproponowała, że zadzwoni za niego. Przez moment oboje stali z zakupami w dłoniach, patrząc na deszcz, który drobnymi smugami spływał po szybie.

W środę Ada przyniosła do kawiarni przy piekarni szkicownik. Właściwie nie przyniosła go celowo; wsunęła go do torby rano, kiedy szukała notesu z godzinami leków. Iwo zauważył go, gdy wyciągała telefon.

— Mogę zobaczyć?

— Nie ma tam nic ciekawego.

— To zwykle znaczy, że jest coś ciekawego.

Otworzył na stronie z rysunkiem kamienicy przy Świętojańskiej: krzywe balkony, kable nad chodnikiem, mała postać z parasolem ujęta od tyłu. Ołówek zostawił na papierze ślady jej palców.

— To ty zrobiłaś?

Ada skinęła głową. Od dawna nie rysowała. Kiedyś zabierała szkicownik na spacer i zatrzymywała się, żeby uchwycić witryny, fasady, fragment ulicy, który inni mijali bez spojrzenia. Potem mama trafiła do szpitala, a pilne rzeczy zaczęły zajmować całe miejsce.

— Ładne — powiedział Iwo.

— Nie musisz być miły.

— Nie jestem. Po prostu szkoda, że go nie otwierasz.

Mieli godzinę na kolację. Ada zamówiła zupę, Iwo pierogi. Po dwudziestu minutach zadzwonił jej brat. Mógł zrobić matce zakupy, ale Ada obiecała mu wcześniej, że przypomni, co kupić, i zaczęła dyktować listę. Kiedy odłożyła telefon, zupa zdążyła wystygnąć.

— Muszę już iść — powiedziała. — Zrobię mamie zakupy po pracy.

Iwo nie odsunął talerza, nie próbował jej zatrzymać. Tylko patrzył na nią uważnie.

— Ada, chcę się z tobą spotykać. Naprawdę. Ale nie chcę, żeby to polegało na tym, że czekam, aż skończysz wszystkie swoje obowiązki, i wtedy dostaję resztki wieczoru.

Poczuła, jak coś w niej sztywnieje.

— Nie proszę cię, żebyś czekał.

— Wiem. I nie chcę przejmować twoich spraw, żeby zasłużyć na miejsce obok ciebie.

Przez chwilę słyszała tylko stuk sztućców i ekspres za ladą. Potem powiedziała ciszej:

— Boję się, że jeśli nam nie wyjdzie, stracę też ciebie. Jesteś… — Urwała, bo bezpieczny zabrzmiałoby jak przyznanie się do czegoś, czego nie chciała mu robić. — Jesteś ważny. Nie wiem, jak ryzykować to, co już mam.

Iwo sięgnął przez stół i dotknął jej dłoni. Kciukiem przesunął po jej knykciu, raz, ostrożnie.

— Ja też nie wiem — powiedział. — Ale nie chcę udawać, że nic się nie zmieniło.

W czwartek złapali się tylko na kilka minut przy skrzynkach pocztowych. W piątek rano umówili się na wieczór: kolacja, bez list, bez zakupów i bez zobaczymy, ile zostanie czasu. Ada powtórzyła to sobie w pracy, kiedy kierowniczka poprosiła ją o zmianę grafiku. Powtórzyła to też, gdy matka zadzwoniła i powiedziała, że woli, żeby Ada towarzyszyła jej na rutynowej wizycie.

— Mamo, Paweł może przyjechać.

— Nie chcę go fatygować. Ty znasz te wszystkie sprawy.

Ada zamknęła oczy. W tle brzęczała lodówka, a na ekranie czekała wiadomość od Iwa: Siódma. Nie spóźnię się, chyba że znowu ktoś poprosi mnie o naprawę pralki.

Odpisała, że musi odwołać. Potem, już w biegu, zadzwoniła do niego z pytaniem, czy mógłby podwieźć ją i mamę. Miał zaplanowaną pracę — obiecał znajomemu pomóc przy remoncie.

— Nie dam rady — powiedział. W jego głosie nie było złości. To było gorsze. Był w nim spokój, którego nie umiała od razu zrozumieć.

— To tylko podwiezienie.

— Wiem. Ale zaplanowałem ten wieczór inaczej.

— Dotąd zawsze mogłam na ciebie liczyć.

Po drugiej stronie zapadła cisza.

— Właśnie dlatego muszę postawić granicę — powiedział w końcu. — Nie chcę być nagrodą, która czeka na końcu twojej listy zadań.

Nie odpowiedziała. Zabrała matkę na wizytę taksówką, siedząc z przodu i przez całą drogę patrząc na przesuwające się bloki. Po powrocie spotkała Iwa przy windzie. Stał z torbą narzędzi, rękawy miał podwinięte, na palcu smugę ciemnego smaru.

— Jak poszło? — zapytał.

— Dobrze.

— Ada…

— Nie teraz.

Winda przyjechała i drzwi rozsunęły się z cichym szarpnięciem. Mogła go pocałować. Przez sekundę jej ciało już znało ten ruch: krok naprzód, dłoń na jego kurtce, ciepło jego ust. Ale między nimi wisiało to, czego żaden pocałunek nie potrafiłby załatwić.

Ada weszła do windy. Iwo został na korytarzu.

Drzwi zamknęły się powoli, odbierając jej z oczu jego twarz. Tym razem nie było w tym niczego, co dałoby się naprawić przed snem.


Winda ruszyła z lekkim szarpnięciem. Ada patrzyła na własne odbicie w metalowych drzwiach, rozmyte przez rysy i odciski palców. Na parterze wysiadła, choć mieszkała wyżej. Wyszła przed blok i przeszła kawałek chodnikiem, zanim zorientowała się, że nie ma dokąd iść. Telefon zawibrował w kieszeni. Nie wyjęła go. Wróciła do mieszkania, postawiła zakupy na blacie i długo stała przy zlewie, słuchając, jak lodówka włącza się i cichnie.


W sobotę rano zadzwoniła do Pawła. Nie zaczęła od przeprosin, choć miała je gotowe, ani od listy rzeczy, które należało kupić. Poprosiła, żeby przyjechał do mamy po południu. Potem zadzwoniła do matki i powiedziała, że muszą usiąść we troje.

Paweł przyszedł z siatką mandarynek. Matka siedziała przy kuchennym stole, z dłonią opartą o kubek herbaty. Po udarze mówiła wolniej, ale nie znaczyło to, że brakowało jej własnego zdania.

— Nie chcę, żebyście robili ze mnie grafik — powiedziała, kiedy Ada wyjęła kalendarz.

— Nie robimy — odparła Ada. — Chcemy ustalić, kto kiedy robi zakupy i kto jedzie z tobą na rehabilitację. Żeby nie było, że wszystko pamiętam tylko ja.

Matka spojrzała na Pawła. On obracał w palcach mandarynkę, zeskrobując paznokciem mały fragment skórki.

— Wiem — powiedział. — Wygodnie mi było czekać, aż Ada zadzwoni i powie, czego trzeba. Mogłem sam pytać. Nie pytałem.

Matka zacisnęła usta. Przez chwilę słychać było tylko tykanie zegara i szelest kalendarza, kiedy Ada przewróciła stronę.

Ustalili, że w poniedziałek Paweł zawiezie ją na rehabilitację i zrobi zakupy, a w środę Ada zadzwoni do przychodni w sprawie kolejnej wizyty. Na następny tydzień mieli rozpisać resztę, ale nie udawali, że zapisanie tego w kalendarzu zmieni zmęczenie w coś lekkiego. Matka nadal nie chciała, żeby ją wozić jak paczkę. Paweł nadal pracował w Gdyni i nie obiecał, że będzie dostępny zawsze. Ada nie powiedziała, że odtąd wszystko będzie inaczej. Powiedziała tylko, że nie będzie już zgadywać za wszystkich.

Po południu wyszła sama. Wzięła szkicownik i pojechała nad morze, chociaż wiatr od zatoki wciskał się pod kołnierz. Szła wzdłuż brzegu, aż odgłosy miasta przycichły za nią. Usiadła na ławce i narysowała kawałek falochronu, dwie sylwetki pochylone nad wózkiem dziecięcym, mewę stojącą przy koszu. Ołówek zadrżał jej w palcach, kiedy telefon zawibrował. Mama pytała, czy w domu są jeszcze krople do oczu.

Ada przeczytała wiadomość. Potem odłożyła telefon na ławkę i dokończyła linię na rysunku. Krople były w szafce. Mama mogła sprawdzić sama. Kiedy odpisała po kilku minutach, dostała krótkie: Znalazłam. Dziękuję. Ada schowała telefon do kieszeni. Przez chwilę siedziała nieruchomo, z chłodem przechodzącym przez materiał płaszcza. Nie poczuła się lżejsza. Poczuła, że nie musi natychmiast wypełniać każdej przerwy.


W niedzielę rano na wybiegu w Witominie ziemia znów była mokra. Figa pierwsza rozpoznała Rysia i pociągnęła Iwa przez furtkę. Ada stała przy płocie z dłonią zaciśniętą na smyczy. Miała przygotowane zdania, ale kiedy Iwo podszedł bliżej, wszystkie wydały się za gładkie.

— Cześć — powiedział.

— Cześć.

Przez moment patrzyli, jak psy obwąchują się z powagą starych znajomych. Iwo miał pod oczami ślady niewyspania. Ada zauważyła drobną plamę smaru na jego kurtce i przypomniała sobie, jak stał przy windzie z torbą narzędzi, nie próbując jej zatrzymać.

— Wczoraj rozmawiałam z mamą i Pawłem — zaczęła. — Ustaliliśmy, że on zawiezie ją jutro na rehabilitację i zrobi zakupy. Będziemy dzielić kolejne dojazdy. Nie mówię ci tego po to, żebyś uznał, że zasłużyłam na randkę.

Iwo wsunął dłonie do kieszeni. Nie odwrócił wzroku.

— Dobrze.

— Bałam się prosić ich o udział. Jeśli poproszę, muszę przyznać, że nie dam rady wszystkiego zrobić sama. A potem… — Urwała. Ryś szarpnął smyczą, ale nie odciągnęła go. — Potem muszę przyznać, że ja też czegoś chcę. Nie tylko tego, żeby mama miała wszystko, czego potrzebuje. Ja też chcę mieć wieczór, na który nie wchodzę z poczuciem winy.

Iwo przetarł kciukiem szew kieszeni.

— Ja przez lata robiłem odwrotnie — powiedział. — Naprawiałem rzeczy, bo wtedy wiedziałem, po co jestem. Nie musiałem pytać, czy ktoś chce mnie obok. Wystarczyło, że ciekł kran albo nie działał czajnik. Łatwiej być potrzebnym, niż zaryzykować, że ktoś powie: nie.

Ada pomyślała o wszystkich drobnych przysługach, które przyjmowała bez pytania, i o tym, jak rzadko zastanawiała się, co Iwo zostawiał na później, żeby mieć dla niej czas. W jego wyznaniu nie było wyrzutu. To właśnie sprawiło, że zabolało.

— Nie chcę, żebyś musiał zasługiwać na miejsce obok mnie — powiedziała. — I nie chcę już udawać, że nie mam dla ciebie miejsca.

Figa zaszczekała na psa po drugiej stronie wybiegu. Iwo uśmiechnął się krótko, niepewnie.

— Co proponujesz?

Ada poczuła, że serce przyspiesza jej tak samo jak wtedy, gdy po raz pierwszy go pocałowała. Tym razem nie mogła udawać, że to tylko chwilowy odruch.

— We wtorek. Pierwsza prawdziwa randka. Paweł odbiera mamę z rehabilitacji, więc nie będę musiała w połowie kolacji sprawdzać, czy ktoś kupił chleb.

— We wtorek — powtórzył. — Chętnie.

Wypuściła powietrze, którego nie wiedziała, że wstrzymuje.

— A ty? Umówiłeś te badania?

Iwo opuścił wzrok na smycz. Figa usiadła przy jego bucie i spojrzała w górę, jakby oczekiwała odpowiedzi równie pilnie.

— Nie. I chyba chciałbym, żebyś mi następnym razem przypomniała. Nie załatwiła za mnie. Po prostu przypomniała.

— Mogę to zrobić.

— A ja mogę nie udawać, że niczego nie potrzebuję.

Nie ruszyli się od razu. Ada przysunęła się o krok. Zimny wiatr poruszył kosmykiem włosów przy jej skroni, a Iwo uniósł dłoń, lecz zatrzymał ją w połowie drogi. Tym razem to ona wsunęła palce w jego rękę. Pocałunek był spokojniejszy niż ten pierwszy, ale nie mniej niepewny; czuła na ustach chłód poranka i smak kawy, którą pił wcześniej. Kiedy się odsunęli, nie obiecał jej, że wszystko będzie łatwe. Ona nie obiecała, że już nigdy nie postawi obowiązków przed sobą.

Otworzyli furtkę i ruszyli ścieżką między blokami. Psy szły przed nimi, raz ciągnąc, raz zatrzymując się przy każdym interesującym zapachu. Iwo zapytał, czy we wtorek woli restaurację, czy coś prostszego. Ada powiedziała, że może być prosto, byle nigdzie po drodze nie kupowali jogurtu. Roześmiał się i ścisnął jej dłoń.

Nie wiedzieli, jak będzie wyglądał następny trudny tydzień ani ile razy znów zabraknie im słów. Ale tego ranka szli obok siebie, nie czekając, aż jedno z nich skończy naprawiać całe życie. Na razie wystarczało, że oboje robili w nim miejsce.

Kiedy opada gard
Między dwoma torami
Miejsce na niepewność